Podkarpacie nie zapomni o bohaterach

Muzeum Ulmów w Markowej upamiętni Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej.

W środę, 20 listopada, w Markowej koło Łańcuta oficjalnie rozpoczęła się budowa Muzeum Polaków Ratujących Żydów na Podkarpaciu im. Rodziny Ulmów. Będzie to pierwsze w Polsce muzeum upamiętniające bohaterską postawę tysięcy Polaków, którzy ukrywali Żydów przed niemieckimi żołnierzami w czasie II wojny światowej. Na samym tylko Podkarpaciu było ich około 1700. Wielu z nich, podobnie jak rodzina Ulmów z Markowej, zapłaciła za tę pomoc najwyższą cenę – utratę życia.

Józef Ulma, wraz z będącą w 9. miesiącu ciąży żoną Wiktorią, 8-letnią Stanisławą, 6-letnią Barbarą, 5-letnim Władysławem, 4-letnim Franciszkiem, 3-letnim Antonim i półtoraroczną Marią zostali rozstrzelani przez hitlerowców w Markowej 24 marca 1944 roku. Zginęło także ośmioro ukrywanych przez Ulmów Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów. Izraelski Instytut Pamięci Yad Vashem przyznał Ulmom tytuł „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.

Rok 2014 na Podkarpaciu rokiem Rodziny Ulmów
W przyszłym roku przypada 70. rocznica tamtej tragedii, dlatego rok 2014 został decyzją radnych województwa ogłoszony na Podkarpaciu Rokiem Rodziny Ulmów. Symboliczne wmurowanie poświęconego w Rzymie podczas audiencji ogólnej przez samego papieża Franciszka kamienia węgielnego pod Muzeum w Markowej można uznać za początek jego obchodów.

Wiara owocuje
Uroczystości te rozpoczęły się mszą święta koncelebrowaną przez metropolitę przemyskiego, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, abp Józefa Michalika. – Przykład rodziny Ulmów pokazuje, że żywa wiara owocuje przez ofiarną miłość, a gdy przyjdzie moment egzaminu, nie cofa się przed kolejną ofiarą – mówił podczas kazania. – To ideologia bez Boga zrodziła takie owoce (…) Hitlerowcy zaczęli od niszczenia duchowieństwa – przemawiał kapłan. Pod koniec mszy pod ołtarzem nastąpiło podpisanie aktu erekcyjnego muzeum. Następnie na terenie rozpoczętej 8 października przez firmę Skanska budowy, w obecności członków rodziny Ulmów, dokonano wbudowania symbolicznego kamienia węgielnego.

Niech pamięć będzie żywa
– To na naszych barkach spoczywa odpowiedzialność przekazywania prawdy – mówił marszałek Władysław Ortyl i wezwał do przeciwstawiania się jakimkolwiek próbom zniekształcenia historii przez międzynarodowe media i polityków uważających się za znawców historii. – Niech pamięć o Polakach ratujących Żydów będzie zawsze żywa – zakończył swoje przemówienie Ortyl. Wicewojewoda podkarpacki, Alicja Wosik, dodała, że powinniśmy być dumni, że to właśnie na Podkarpaciu powstaje pierwsze takie muzeum.

Podkarpacie liderem pamięci
Chociaż trudno w to uwierzyć, muzeum w Markowej będzie pierwszym w Polsce, które upamiętni Polaków ratujących Żydów przed śmiercią w czasie II wojny światowej. Decyzję o jego budowie podjął sejmik województwa podkarpackiego w czerwcu 2008 roku, ale pieniądze znalazły się dopiero w tym roku. – Coraz częściej pojawiają się sygnały, publikacje czy książki, że Polacy to antysemici, dlatego chcemy przeciwdziałać tym oszczerstwom – tłumaczy priorytetowe traktowanie budowy muzeum przez zarząd województwa wicemarszałek Bogdan Romaniuk (Prawica RP). Będzie ono kosztować 6 mln zł, z czego większość pochodzi ze środków samorządu województwa podkarpackiego. Ma zostać ukończone pod koniec 2015 roku.

Muzeum niezwykłe
Projekt muzeum w Markowej wykonała warszawska pracownia Nizio Design International, która zaprojektowała m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie. Muzeum Ulmów będzie w większości wirtualne. Jego sercem ma być budynek zaaranżowany na pomieszczenie, w którym mieszkała sama rodzina i strych, na którym byli ukrywani Żydzi. Jego bryła w kształcie geometrycznego graniastosłupa rozpościerać się będzie na działce o kształcie zbliżonym do prostokąta. Przy wejściu stanie monumentalna ściana pamięci z wygrawerowanymi nazwiskami osób ratujących Żydów. Wokół budynku powstanie owocowy ogród pamięci, w którym pod każdym drzewem ustawione zostaną granitowe kostki z nazwiskami osób ratujących Żydów przed śmiercią.

Arkadiusz Rogowski

• Region