Bakteria odpowiedzialna za chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy

Helicobacter pylori zarazić się można w różnoraki sposób; poprzez źle wyjałowiony sprzęt medyczny, pocałunki, zanieczyszczoną fekaliami wodę lub żywność.

H. pylori odpowiada za 80 proc. przypadków choroby wrzodowej żołądka i 90 proc. przypadków choroby wrzodowej dwunastnicy. – Jej cechą charakterystyczną jest zdolność do rozkładu mocznika do amoniaku i dwutlenku węgla za pomocą produkowanego przez nią enzymu – ureazy. Amoniak powoduje neutralizację kwasu solnego (obecnego w soku żołądkowym) w bezpośrednim otoczeniu bakterii, co ma podstawowe znaczenie dla jej przeżycia. To jedyna bakteria, która potrafi przetrwać i rozmnażać się w takich warunkach.

Początkowej fazie zakażenia mogą towarzyszyć nieswoiste objawy kliniczne, takie jak uczucie pełności w nadbrzuszu, wymioty, bóle kolkowe żołądka, bóle głowy. Część osób podczas zakażenia nie odczuwa żadnych dolegliwości – mówi dr n. med. Stanisław Dziurzyński, specjalista chirurg, lekarz regionalny rzeszowskiego oddziału KRUS. – Ta różnica w reakcji organizmu jest prawdopodobnie wynikiem zakażenia różnymi rodzajami szczepów H. pylori. Bakterie te na błonie śluzowej żołądka indukują proces zapalny jako odpowiedź obronną. Jest to reakcja typowa i polega na szybkim wzroście przeciwciał skierowanych przeciwko niej oraz aktywacji komórek obronnych, makrofagów, limfocytów i plazmocytów, które wydzielając  różnego rodzaju mediatory, zwiększają dodatkowo proces zapalny. Niestety bardzo rzadko na tej drodze dochodzi do samoistnego zwalczenia zakażenia przez organizm, ponieważ bakteria ta ma zdolność wytwarzania odpornych przetrwalników i umiejscawia się głęboko w dołkach błony śluzowej, unikając w ten sposób opłaszczenia przez przeciwciała.

Epidemiologia i drogi szerzenia
Zakażenie H. pylori występuje na całym świecie, a liczba zakażeń rośnie z wiekiem. Najważniejszymi czynnikami odpowiedzialnymi za zakażenia są nieodpowiednie warunki higieniczne i mieszkaniowe, brak dostępu do czystej wody pitnej oraz zdrowej żywności. Ponadto znamienna liczba zakażeń występuje w niektórych grupach zawodowych, jak np. stomatolodzy i endoskopiści.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, które związane jest z zakażeniem  stanowi około 90 proc. wszystkich zapaleń żołądka. Może ono być zlokalizowane w części odźwiernikowej lub rozsiane w całej błonie śluzowej. Ten przewlekły stan zapalny prowadzi do niszczenia warstwy gruczołowej błony śluzowej, zaniku śluzówki żołądka i zmiany jej charakteru w kierunku nabłonka jelitowego. Jak potwierdzają przeprowadzone badania, zmiana charakteru nabłonka żołądka może prowadzić do powstania nowotworu.

Bakteria odpowiedzialna jest także za powstanie choroby wrzodowej. Nie oznacza to jednak, że osoby nie zakażone nie będą chorowały na chorobę wrzodową. Duża część wrzodów żołądka i dwunastnicy powstaje w wyniku nadużywania coraz powszechniej stosowanych i dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych, czynników stresogennych, nieprawidłowego odżywiania (nieregularne posiłki, nieodpowiednia dieta), palenia tytoniu, nadużywania soli oraz predyspozycji genetycznych. Prawdopodobny mechanizm przyczynienia się bakterii do powstania wrzodu jest następujący: dzięki obecności ureazy bakteria obniża kwaśność soku żołądkowego, co jest bodźcem do patologicznego wydzielania hormonu zwanego gastryną, który powoduje wzrost wydzielania kwasu solnego przez żołądek. W normalnych warunkach gastryna wydzielana jest po spożyciu posiłków. Gdy tak silnie zakwaszona treść przedostanie się do dwunastnicy uszkadza ona i tak już zmienioną zapalnie przez infekcję bakteryjną śluzówkę, prowadząc do powstania wrzodu. W podobnym mechanizmie powstają wrzody żołądka.

Anna Moraniec

• Zdrowie i Uroda