Czego nie mA?wi siA� o aborcji

SuperWywiad z dr. Markiem Janickim – ginekologiem i seksuologiem.

– Na nowo rozgorzaA�a debata na temat aborcji. PrzyglA�daA� siA� jej Pan?
– Mam takie odczucie, A?e to towarzystwo nie wie, co mA?wi, nie wie, o czym dyskutuje. Kiedy zobaczyA�em te czarne marsze, odczytaA�em to jednoznacznie. Sprawa nagle staA�a siA� polityczna. To jest walka dwA?ch obozA?w. Po ponad 40 latach pracy w zawodzie z chA�ciA� wdam siA� w publicznA� debatA�, poniewaA? nie mA?wi siA� kobietom prawdy.

– Czego siA� nie mA?wi?
– Nie mA?wi siA� o zagroA?eniach, powikA�aniach aborcji. To powikA�ania zdrowotne – niemoA?noA�A� posiadania dziecka, 60 proc. usuniA�tych pierwszych ciA�A? skutkuje niepA�odnoA�ciA�, a 40 proc. niemoA?noA�ciA� donoszenia ciA�A?y. PowikA�ania natury psychicznej i seksualnej, czyli gA�A�boka depresja, oziA�bA�oA�A� pA�ciowa i awersja seksualna.

– To nastA�pstwa kaA?dego zabiegu czy tylko A?le wykonanego?
– KaA?da aborcja jest zabiegiem, ktA?ry niesie ryzyko. PowikA�anie moA?e wystA�piA� w kaA?dej chwili. MoA?e dojA�A� do rozwarstwienia szyjki macicy, dziury w macicy i w przymaciczach z konsekwencjA� krwotoku. Dla ratowania A?ycia pacjentki zdarzajA� siA� przypadki – i tego nikt nie wykluczy – A?e moA?e dojA�A� do usuniA�cia macicy. Wtedy kobieta jest pozbawiona rodnoA�ci. Nie ma takiego wirtuoza, ktA?ry powie, A?e nigdy mu siA� to nie zdarzy. To siA� wykonuje w brutalny sposA?b, uA?ywajA�c narzA�dzi. Sam nie jestem A�wiA�ty. WykonywaA�em zabiegi przerwania ciA�A?y. ByA�a taka ustawa, ktA?ra wymuszaA�a ich wykonywanie i kierowanie na nie pacjentek. OprA?cz tego straszono nas, lekarzy, prokuratorem za odmowA�. IstniaA�o tzw. wskazanie spoA�eczne. SzczegA?lnie na wsi. PrzychodziA�a pacjentka, ktA?ra mA?wiA�a: a�zPanie doktorze, jestem w ciA�A?y. Mam czworo dzieci. MA�A?a pijaka. Jak przychodzi niedopity, to jeszcze mu siA� coA� chce i on nie pyta o to, czy moA?na, tylko siA� domagaa�?. Efektem byA�a piA�ta ciA�A?a. Od poniedziaA�ku do piA�tku wykonywano wtedy od 6 do 10 zabiegA?w przerwania ciA�A?y na oddziale patologii ciA�A?y. Taka jest prawda.

– Dlaczego przestaA� Pan wykonywaA� aborcje?
– W 1986 r. miaA�em wypadek drogowy podrA?A?ujA�c do przychodni w BA�aA?owej. W 1989 r. oA?eniA�em siA�. A�ona mi powiedziaA�a: a�zskoro zostaA�eA� uratowany i zawarliA�my maA�A?eA�stwo, proszA� nie bierz wiA�cej A�yA?ki do rA�kia�?. Po przeanalizowaniu, przyrzekA�em, A?e wiA�cej tego nie zrobiA� i nie zrobiA�em.

– A co z innymi metodami przerwania ciA�A?y?
– Jestem zbulwersowany, A?e pan minister z drugim stopniem specjalizacji z pediatrii funduje dzieciom tabletkA� dwa dni po. Gdzie jest edukacja seksualna, A?eby 12-latki nie rozpoczynaA�y A?ycia seksualnego, a 14-latki nie rodziA�y dzieci? Znam takie przypadki i sam je diagnozowaA�em. KiedyA� zadzwoniA� do mnie pediatra, bo dziewczynka miaA�a bA?le brzucha. ZrobiA�em USG. OkazaA�o siA�, A?e byA�a w ciA�A?y. MiaA�a trochA� ponad 14 lat. ByA�o otwarte okno i dziewczynka chciaA�a wyskoczyA� z 4. piA�tra. ZA�apaA�em jA�, jak do niego biegA�a. ZamknA�liA�my okno i drzwi. ZadzwoniliA�my po policjA�. Potem okazaA�o siA�, A?e ojcem dziecka byA� 16-latek. Obecnie antykoncepcja u dziewczynki po 15. do 18. roku A?ycia ustawowo wyglA�da tak, A?e jej matka musi przyjA�A� do lekarza i podpisaA� siA� w dokumentacji medycznej, A?e wyraA?a na to zgodA�, domaga siA�, i jest A�wiadoma zagroA?eA�. Wtedy nastolatka jest pod kontrolA� rodzicielskA� i lekarskA�. Tabletka a�zdwa dni poa�? jest hormonalna i nikt nie przewidzi, jak zadziaA�a na rozwijajA�cA� siA� mA�odA� dziewczynA�. Pan minister zapomniaA�, A?e rozwA?j kobiety koA�czy siA� po 18. roku A?ycia. To nie wszystko. Pani minister, ktA?ra jest pediatrA� i specjalistA� medycyny rodzinnej funduje z pieniA�dzy NFZ a�zin vitroa�? nie majA�c pieniA�dzy na leczenie biaA�aczek u dzieci. Ja nie jestem przeciw nauce! UwaA?am, A?e a�zin vitroa�? jest doskonaA�A� metodA�, w przypadku kiedy nie ma innej moA?liwoA�ci i sA� specjalne wskazania. Nie kaA?dy emocjonalnie jest gotA?w na adopcjA�. Refundacja a�zin vitroa�? z NFZ jest chybiona, w sytuacji gdy nie ma poradni andrologicznych, seksuologicznych, a 60 proc. niepA�odnoA�ci partnerskiej jest spowodowana czynnikiem mA�skim. Powinny byA� przy poradniach leczenia niepA�odnoA�ci prowadzone porady andrologiczne. Niestety tych poradni leczenia niepA�odnoA�ci nie ma, a pacjentki biegajA� od lekarza do lekarza, zdezorientowane. Organizacyjnie mamy to w powijakach.

– UwaA?a Pan, A?e prawo aborcyjne w Polsce naleA?y zmieniA�?
– Ustawa z 1993 r. to bubel legislacyjny dokonany przez Sejm, poniewaA? nigdzie nie jest napisane kto, ani gdzie to ma robiA�. Organizacyjnie przenosi siA� to pA?A?niej na pacjentkA�, musi sobie radziA� sama. Kobiety, ktA?re mogA� zgodnie z ustawA� dokonaA� aborcji, nie wiedzA� w jaki sposA?b. Proponowany projekt chce natomiast wprowadziA� zabieg na A?A�danie do 12. tygodnia. BA�dzie to kolejny krok, A?eby legalizowaA� aborcjA� w ramach antykoncepcji. Tylko nikt nie mA?wi publicznie, na czym ten zabieg polega. WykonywaA�o siA� go na wyczucie i tzw. zdolnoA�ci manualne lekarza. To brutalny zabieg. OsobiA�cie sam pamiA�tam, jak wyjmowaA�em pA�A?d w granicach 6-7 tygodni. ZdarzaA�o siA�, A?e ten pA�A?d wiA� siA� w skrzepach krwi i byA� zupeA�nie A?ywy. Mnie siA� to A�ni po nocach do dzisiaj, dlatego jestem zbulwersowany tym, A?e nikt nie chce powiedzieA�, na czym ten zabieg dokA�adnie polega i kto go ma wykonaA�.

– Lekarz zawsze powinien mieA� prawo do powoA�ywania siA� na klauzulA� sumienia?
– Sumienie powinni mieA� wszyscy. Kobieta i partner a�� oni podejmujA� decyzjA�. KoA�ciA?A� powinien tak wpA�ywaA� na wiernych, A?eby ich uczyA� miA�oA�ci i prawidA�owego korzystania ze swojego sumienia. Nie moA?na natomiast wprowadzaA� metody zakazu i nakazu. Klauzula sumienia ma rA?A?ne twarze. Jest jeszcze problem oceny i odpowiedzialnoA�ci prawnej. W dobie, kiedy lekarze majA� obowiA�zkowe OC, wyszkoliA�a siA� grupa prawnikA?w, ktA?ra kombinuje jak drogA� prawnA� wyciA�gnA�A� pieniA�dze z OC lekarza. MA?wiA� to na podstawie swojego doA�wiadczenia, poniewaA? przez 8 lat byA�em wicerzecznikiem odpowiedzialnoA�ci zawodowej OkrA�gowej Izby Lekarskiej. WidziaA�em rA?A?ne sprawy, ktA?re byA�y oddawane do rzecznika. Mechanizm byA� prosty. JeA�li rzecznik siA� przyczepiA� nawet do najmniejszej bA�ahostki, a lekarz dostaA� upomnienie, to juA? A�atwo moA?na byA�o zdobyA� pieniA�dze z jego ubezpieczenia. W tej chwili lekarze ze strachu, A?e bA�dA� odpowiadaA� prawnie, zasA�aniajA� siA� klauzulA� sumienia. WyobraA?my sobie, A?e lekarz zrobi dziurA� w macicy. Pacjentka nie bA�dzie pA?A?niej mogA�a zajA�A� w ciA�A?A�. Prawnicy bA�dA� go A�cigaA� do grobowej deski, A?eby wyciA�gnA�A� od niego pieniA�dze. Woli siA� czymA� zasA�oniA�, A?eby nie mieA� kA�opotA?w- i tu jest sedno problemu.

– A co z dokumentem, A?e kobieta robi to na wA�asnA� odpowiedzialnoA�A�?
– Taki dokument nie ma mocy prawnej i jest do podwaA?enia. Niestety, powiedzmy sobie szczerze, u nas prawo jeszcze nie jest doskonaA�e.

– Klauzula jest wiA�c tylko pretekstem?
– W duA?ej mierze tak. SA� juA? korporacje prawne, ktA?re wyszkoliA�y siA�, jak pozyskaA� pieniA�dze z OC lekarzy. Klauzula sumienia w wielu wypadkach jest pewnego rodzaju tarcza obronnA�. Ja osobiA�cie twierdzA�, A?e wolaA�bym pA?jA�A� do wiA�zienia za nieusuniA�cie ciA�A?y, niA? byA� nA�kanym przez prawnikA?w za to, A?e jA� usunA�A�em i doprowadziA�em do powikA�aA�. Mniej bym miaA� obciA�A?one sumienie, bo rzeczywiA�cie powikA�anie moA?e siA� zdarzyA� kaA?demu.

– Gdyby pacjentki nie wchodziA�y na drogA� sA�dowA�, mA?wiA�by Pan tak samo?
– Z doA�wiadczenia nie jestem w stanie uwierzyA�, w to, A?e nie bA�dA� wchodziA�. Jako wicerzecznik odpowiedzialnoA�ci zawodowej obserwowaA�em to. NajwiA�cej spraw majA� poA�oA?nicy i ginekolodzy. PamiA�tam czasy, A?e pacjentki, ktA?re miaA�y pieniA�dze, zaA�atwiaA�y zabieg aborcji w gabinetach prywatnych. DziA� w gabinetach prywatnych na pewno nikt by tego zabiegu nie wykonaA�, aby nie ryzykowaA� swoim zdrowiem, psychikA� i ewentualnA� utratA� prawa wykonywania zawodu. Jeszcze raz chciaA�bym podkreA�liA�, A?e to jest skomplikowany zabieg, bA�dA�cy dla tego, ktA?ry go wykonuje naprawdA� duA?ym obciA�A?eniem psychicznym.

– Kobieta, ktA?ra moA?e legalnie dokonaA� aborcji jest dziA� skazana na podziemie aborcyjne lub turystykA� aborcyjnA�?
– W tej chwili podziemie aborcyjne jest w szczA�tkowej fazie, ze wzglA�du na konsekwencje prawne, gdyby to zostaA�o ujawnione. Po pewnego rodzaju procesach karnych, lekarze trafiali do wiA�zienia. JuA? nie ma ogA�oszeA�: a�zwywoA�ujA� miesiA�czkA�a�?. Natomiast doskonale jesteA�my zorientowani, A?e np. z Podkarpacia pacjentki jeA?dA?A� na SA�owacjA�. Zachodnie wojewA?dztwa jeA?dA?A� do Czech,A� Niemiec, pA?A�nocne na LitwA�. Dochodzi do sytuacji, A?e na telefon przyjeA?dA?ajA� transporty, zabierajA� do kliniki i odwoA?A� z powrotem do domu, A?eby kobieta czuA�a siA� bezpiecznie. JeA?eli do ustawy z 1993 r. o aborcji dopowiemy kto i gdzie bA�dzie jA� wykonywaA� oraz jaka bA�dzie za to odpowiedzialnoA�A�, sytuacja siA� zmieni. Nie moA?e byA� jednak tak, A?e pani przychodzi do lekarza i A?yczy sobie usuniA�cia ciA�A?y.

– Czy kobieta nie powinna sama decydowaA� o swoim ciele?
– DecyzjA� o ewentualnym przerwaniu ciA�A?y kobieta powinna podejmowaA� ze wspA?A�twA?rcA� tej ciA�A?y, czyli z partnerem. MA�A?czyznA� pozbawia siA� jakiejkolwiek moA?liwoA�ci decyzji. Wyrzuca siA� go za drzwi i mA?wi a�zto ja decydujA� o swoim ciele.a�? ZadaA�bym kobiecie pytanie: a�zCzy ty decydowaA�aA� o swoim ciele, kA�adA�c siA� z tym mA�A?czyznA� do A�A?A?ka, wiedzA�c, A?e moA?e powstaA� nowe A?ycie?a�? Decyzje muszA� byA� obopA?lne od poczA�tku do koA�ca.

– Na koniec zapytam wprost: czy obecnA� ustawA� naleA?y zmieniA�?
– RA�ce precz od ustawy! Nie ruszajmy jej, bo jest bardzo dobra. Uzyskana w toku kompromisA?w. Zlikwidujmy bubel legislacyjny, i tyle. Trzeba powiedzieA� kto i gdzie. Nie naleA?y zmieniaA� ani w jednA� stronA� ani w drugA�, bo jest ona czytelna. Podzielmy PolskA� na cztery kwadraty. StwA?rzmy oA�rodki np. w Poznaniu, WrocA�awiu, Warszawie i Lublinie. Wybierzmy teA? jeden szpital na Podkarpaciu. Szpitale i lekarze muszA� wyraziA� zgodA� na robienie zabiegA?w. Nie moA?e byA� metody nakazowej. Powinno byA� wiadomo, ktA?ry szpital wykonuje zabieg aborcji, zagwarantowany ustawowo. Dajmy szansA� zabezpieczenia pacjentki w przypadku powstaA�ych powikA�aA�, poniewaA? nigdy nie wiemy, kiedy mogA� siA� one wydarzyA�. Jestem przeciwko aborcji na A?A�danie, natomiast jestem za edukacjA� seksualnA�. To od niej powinniA�my zaczA�A� a�� niech 12-latki niech nie rozpoczynajA� A?ycia seksualnego, a 14-latki niech nie rodzA� dzieci.

RozmawiaA�a Wioletta Kruk

• Publicystyka