Niepłodność ma wielu „ojców”

Problem niepłodności został uznany przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę społeczną. W Polsce niepłodność dotyczy 15-20 proc., czyli 1 mln par.

– Wielu ludzi nie jest świadomych różnicy między niepłodnością a bezpłodnością. Niepłodność oznacza stan przejściowy. Może się wiązać z opóźnieniem poczęcia lub niezdolnością do utrzymania ciąży. Natomiast bezpłodność oznacza trwałą niezdolność do poczęcia dziecka. Przyczyną bezpłodności mogą być przebyte operacje (macicy, jajowodów), wypadek czy choroby genetyczne (np. zespół Turnera) – mówi dr n. med. Jarosław Janeczko, dyrektor medyczny Centrum Leczenia Niepłodności PARENS w Rzeszowie.

Niepłodność może leżeć po stronie tylko mężczyzny (niepłodność męska) lub po stronie jedynie kobiety (niepłodność żeńska), może także dotyczyć obu partnerów (niepłodność małżeńska). W przypadku 30 proc. par przyczyny niepłodności nie daje się ustalić. Mamy wtedy do czynienia z niepłodnością idiopatyczną.

Niepłodność ma wielu „ojców”
Można ją podzielić na wiele rodzajów ze względu na różne czynniki: pierwotną – gdy kobieta nigdy nie była w ciąży; wtórną – gdy kobieta po ciąży lub poronieniu nie może zajść w kolejną ciążę.

– Niepłodność może być spowodowana zaburzeniami owulacji, przez czynnik jajowodowy i maciczny lub może mieć niewyjaśnione podłoże – mówi nasz ekspert. – Czynniki zależne od kobiet to: zaburzenia owulacji – możemy mieć do czynienia z zahamowaniem lub zaburzeniami miesiączkowania; PCO – zespół policystycznych jajników – jednostka chorobowa dotycząca 10 proc. kobiet borykających się z problemem niepłodności, wywołana zaburzeniami równowagi hormonalnej, co powoduje nieprawidłowy wzrost i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych; czynnik jajowodowy i maciczny – stanowi 25 proc. przypadków niepłodności. Może być następstwem przebytych operacja, stanów zapalnych w jamie miednicowej (chlamydia, rzeżączka, stosowanie domacicznych wkładek antykoncepcyjnych). Przyczyną są także wady w budowie macicy oraz zrosty jajowodowe (niedrożność jajowodów).

Czynniki niepłodności męskiej też mogą być różne. Dzieli się ja na czynniki przedjądrowe, jądrowe, pozajądrowe i wady budowy prącia. Do czynników przedjądrowych zalicza się wady genetyczne, zaburzenia endokrynologiczne oraz tzw. zaburzenia seksualne, które uniemożliwiają wzwód. Czynniki jądrowe są związane z wadami ulokowanymi w jądrach (wady wrodzone oraz nabyte, przyczyny immunologiczne, żylaki powrózka nasiennego i wiele innych). Czynniki pozajądrowe obejmują między innymi niedrożność przewodów wyprowadzających nasienie czy stany zapalne gruczołu krokowego i gruczołów pęcherzykowych.

I geny i dieta mają wpływ na niepłodność
Przyczyny niepłodności mogą także wynikać z uwarunkowań genetycznych. Często są one poważne i mogą powodować trwałą niezdolność do posiadanie potomstwa, dlatego badania genetyczne u par mających problemy z zajściem w ciążę są niezbędną częścią postępowania diagnostycznego. W tym celu powinno się wykonać badanie kariotypu, czyli obraz chromosomów (określenie liczby, wielkości oraz struktury chromosomów). Zalecane jest także przeprowadzenie badania mutacji genu CFTR oraz detekcja delecji na długim ramieniu chromosomu Y.

Niepłodność może być spowodowana przez: papierosy, alkohol, narkotyki, sterydy anaboliczne,  zaburzenia hormonalne, przebyte w przeszłości zakażenia i stany zapalne, wady wrodzone oraz nabyte budowy układu moczowo-płciowego, nowotwory, żylaki powrózka nasiennego, ciężkie choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, stwardnienie rozsiane, urazy rdzenia kręgowego oraz inne schorzenia układu moczowego, przewlekłe zapalenie nerek, niedokrwistość, gruźlica, choroby wątroby i trzustki), przyjmowanie niektórych leków (hamujących płodność, leków stosowanych w terapii nowotworowej, leków psychotropowych).

Anna Moraniec

• Zdrowie i Uroda