Kiedy pracownikowi należy się odprawa?

Odprawa pracownicza to jednorazowe świadczenie zapewniane przez pracodawcę. Uzyskanie jej możliwe jest w kilku konkretnych przypadkach. Komu przysługuje odprawa z pracy i jak się o nią ubiegać? Ile wynosi jej wysokość? Podpowiadamy!

Kiedy pracownikowi należy się odprawa?

„W szczególnych sytuacjach pracownik ma prawo do specjalnego świadczenia. Jest nim odprawa pracownicza, której głównym zadaniem jest rekompensata utraty zatrudnienia. Stanowi też formę pomocy materialnej, która ułatwi poszukiwania kolejnej posady. Zgodnie z polskim prawem odprawa przysługuje, jeśli do rozwiązania stosunku pracy doszło z przyczyny niezawinionej przez pracownika” – tłumaczą specjaliści z aasa.  

W szczególności przepis ten stosowany jest w przypadku zwolnień grupowych oraz upadłości przedsiębiorstw. Jest to szczególnie ważne, ponieważ odprawa dla pracownika nie zostanie mu przyznana, jeśli do zwolnienia doszło ze względu na jego rażące przewinienia lub niewywiązywanie się z obowiązków. Pieniądze nie zostaną też wypłacone, jeśli pracownik zwolnił się z własnej inicjatywy. Z przywileju odprawy nie skorzystają również pracownicy tymczasowi oraz zatrudnieni w ramach umów cywilnoprawnych.

Kiedy przysługuje odprawa? Jej otrzymanie możliwe jest w przypadku, gdy:

• Do rozwiązania stosunku pracy dochodzi w przypadku zwolnienia grupowego. Aby do niego doszło, pracę musi stracić przynajmniej znaczny odsetek pracowników, a jednocześnie w zakładzie pracy musi być zatrudnionych co najmniej 20 pracowników.
• Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w wyniku osiągnięcia wieku emerytalnego lub przejścia na rentę.
• Z przyczyn zależnych wyłącznie od pracodawcy następuje likwidacja stanowiska pracy. Odprawa zostanie wypłacona nawet w przypadku zwolnienia indywidualnego.
• Pracownik zmarł, posiadając jednocześnie aktywny stosunek pracy. Przyczyna śmierci oraz miejsce zgonu nie muszą być związane z wykonywanym zawodem. Odprawa pośmiertna wypłacana jest najbliższym członkom rodziny, czyli małżonkom, dzieciom własnym oraz przysposobionym do 16 roku życia lub 25 roku życia, jeśli dalej się kształcą.

Likwidacja stanowisk pracy a odprawa

Jak dokładnie wygląda kwestia likwidacja stanowisk pracy a odprawa należna zwalnianej osobie? Jak już wspomnieliśmy, jeśli rozwiązanie stosunku pracy następuje z przyczyn niezależnych od pracownika, a w przedsiębiorstwie zatrudnionych jest co najmniej 20 pracowników, to zwolnionemu należy się odprawa.

Reguluje to ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy. Aby przepisy dotyczące zwolnień grupowych weszły w życie, konieczne jest, by zwolnieniu z powodu likwidacji stanowiska pracy podlegało co najmniej:

• 10 pracowników w przypadku, w którym pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników;
• 10 pracowników w sytuacji, w której pracodawca zatrudnia przynajmniej 100 pracowników i jednocześnie nie więcej niż 300 pracowników;
• 30 pracowników, jeśli pracodawca zatrudnia 300 lub więcej pracowników.

Poruszyliśmy już kwestię zwolnień grupowych. Co w przypadku pojedynczych redukcji? Czy pracownikowi należy się odprawa przy zwolnieniu indywidualnym? Tak. Potwierdza to wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2018 roku:

II PK 105/17

Dla prawa do odprawy nie ma zatem znaczenia czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, ale istotne jest to, czy były to przyczyny niedotyczące pracownika. Wystarczające jest, aby przyczyny rozwiązania stosunku pracy nie dotyczyły pracownika, nie muszą one natomiast leżeć po stronie pracodawcy.

Do zwolnienia może dojść na podstawie wypowiedzenia umowy lub na mocy porozumienia stron. Ważne jest natomiast, aby rozwiązanie stosunku pracy było całkowicie niezależne od pracownika. W przypadku rażących przewinień lub niewywiązywania się ze swoich obowiązków pracownikowi nie zostanie wypłacona odprawa.

Odprawa przy zwolnieniu

Pracownicy mogą czasami liczyć na preferencyjne warunki odprawy. Wszystko zależy od wewnętrznych zapisów wewnętrznych regulacji firmowych. W praktyce oznacza to, że pracodawca może z własnej woli wprowadzić bardziej preferencyjne ustalenia dotyczące rozwiązywania stosunku pracy. Dzięki temu może dojść do sytuacji, w której odprawa przy zwolnieniu zostanie wypłacona pracownikom, którym nie gwarantują tego państwowe regulacje.

Zdarzają się jednak sytuacje, w których nieuczciwi pracodawcy nie chcą wypłacić świadczenia pracownikom, kiedy należy się im odprawa. W takiej sytuacji osoba zwolniona ma pełne prawo dochodzić swoich przywilejów przed sądem. Termin roszczenia wynosi maksymalnie 3 lata od daty rozwiązania stosunku o pracę.

Wysokość odprawy

Kwestią szczególnie istotną dla pracowników, jest kwota, którą otrzymają po zwolnieniu. Regulują ją przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania umów pracy, a konkretnie artykuł 8.

Z jego treści wynika, że wysokość odprawy wyniesie:

• ekwiwalent jednomiesięcznego wynagrodzenia w przypadku, w którym pracownik był zatrudniony krócej niż 2 lata;
• ekwiwalent dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeśli pracownik przepracował w zakładzie od 2 do 8 lat;
• ekwiwalent trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli łączny czas przepracowany w firmie był dłuższy niż 8 lat.

„Pieniądze z odprawy powinny znaleźć się na koncie pracownika najpóźniej w ostatnim dniu trwania stosunku pracy, zgodnie z firmowym harmonogramem wypłaty wynagrodzeń” – wyjaśnia ekspert z https://www.aasapolska.pl/

• Artykuł partnera