Wizjonerski plan ma już 85 lat

U podstaw budowy COP leżały przede wszystkim konieczność przygotowania Polski na wypadek wojny oraz chęć pobudzenia gospodarczego najbardziej zaniedbanych obszarów kraju. Utworzone jeszcze przed II wojną światową zakłady, stanowią trzon obecnego przemysłu zbrojeniowego Polski.

W dniach 7 – 10 lipca w Stalowej Woli odbywają się obchody jubileuszu 85-lecia rozpoczęcia budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego. W ramach tego, swoje podwoje otworzy Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego. Warto się tu wybrać i poznać historię największego przedsięwzięcia gospodarczego II Rzeczpospolitej.
– Przeżywamy ważny jubileusz. COP wyznaczył kierunek zmian naszej części Polski, ale i całego kraju. Przed nami wielkie, wspólne celebrowanie jubileuszu, którego częścią będzie uroczyste otwarcie długo wyczekiwanego Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego. To święto Stalowej Woli i wszystkich miast copowskich – informuje Magdalena Wielgocka z Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli.
Po raz pierwszy koncepcję stworzenia okręgu przemysłowego w ramach tzw. trójkąta bezpieczeństwa w widłach rzek Wisły i Sanu wysunął w 1921 r. minister spraw wojskowych Kazimierz Sosnkowski. W 1936 r. został skrystalizowany za sprawą czteroletniego planu gospodarczego autorstwa wicepremiera i ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego. Projekt skoordynowano jeszcze z sześcioletnim planem rozbudowy polskich sił zbrojnych, opracowanym w tym samym czasie w Ministerstwie Spraw Wojskowych i Sztabie Generalnym.

Trzy regiony obejmujące 60 tys. km kw.

U podstaw budowy COP leżały przede wszystkim konieczność przygotowania kraju na wypadek wojny oraz chęć pobudzenia gospodarczego najbardziej zaniedbanych obszarów. W obliczu toczącego się w Europie wyścigu zbrojeń, Polska była zmuszona podjąć taki wysiłek.
– W ramach COP-u powstały trzy regiony, w których – zależnie od specyfiki terytorium – skupiono różne gałęzie przemysłu: region surowcowy – położony na Wyżynie Małopolskiej (zwany regionem kielecko-radomskim), region aprowizacyjny – położony na Wyżynie Lubelskiej (zwanym regionem lubelskim) i region przemysłu przetwórczego – leżący na Nizinie Sandomierskiej, Pogórzu, Beskidach i Wyżynie Małopolskiej (region sandomierski) – pisze Waldemar Kowalski. Budowa COP objęła 60 000 km kw. (44 powiaty). Był to teren zamieszkany przez 6 mln ludzi i było to jedno z największych przedsięwzięć gospodarczych II RP.

107 tysięcy miejsc pracy

W ciągu niespełna trzech lat na inwestycje publiczne wydano – wg różnych szacunków – od 2,4 do 2,8 mld zł. W zakładach produkujących w ramach COP-u zatrudnienie znalazło 107 tys. ludzi, z czego 91 tys. w przemyśle, 10 tys. w handlu i 6 tys. w rzemiośle.
Największymi inwestycjami COP-u były: budowa zapory i elektrowni wodnej w Rożnowie na Dunajcu, Huty Stalowa Wola, fabryk Polskich Zakładów Lotniczych (Wytwórni Płatowców w Mielcu i Wytwórni Silników w Rzeszowie), fabryki celulozy w Niedomicach, elektrowni i zbiornika w Czchowie. Zalicza się do nich także rozbudowę Zakładów Zbrojeniowych w Starachowicach i Państwowej Fabryki Broni w Radomiu. Do innych zakładów, których budowę ukończono lub zapoczątkowano przed wybuchem wojny należą m.in.: Wytwórnia Obrabiarek w Rzeszowie, Fabryki Amunicji w Skarżysku, Dąbrowie Borze, Jawidzu i Dębie, Fabryka Materiałów Wybuchowych w Pustkowie, Państwowa Wytwórnia Prochu i Materiałów Kruszących w Pionkach, Zjednoczone Fabryki Maszyn, Kotłów i Wagonów w Sanoku, Wytwórnia Samolotów w Lublinie, Zakłady Chemiczne w Nowej Sarzynie i Państwowe Zakłady Azotowe w Mościcach.

Szlakiem inwestycji COP

– Szlak Centralnego Okręgu Przemysłowego prowadzi przez punkty związane z ideą COP. Dawne fabryki, przedsiębiorstwa, zabytki techniki, muzea oraz miejsca zamieszkania dawnych robotników, kadry technicznej i luksusowe, modernistyczne wille dyrektorskie stanowią cenne świadectwo historii ostatnich lat dwudziestolecia międzywojennego – informują pomysłodawcy utworzenia Szlaku COP na Podkarpaciu, który opisany jest na stronie podkarpackie.travel.pl.
Na szlaku znalazły się następujące miejscowości: Rzeszów, Nowa Sarzyna, Stalowa Wola, Nowa Dęba, Skopanie, Mielec, Pustków, Pustynia (stanowiąca obecnie część Dębicy), Dębica oraz Sędziszów Małopolski. W każdej z nich wyznaczona została trasa spacerowa, prowadząca przez obiekty związane z czasami COP-u.
– Szlak Centralnego Okręgu Przemysłowego to specyficzna propozycja turystyczna – zamiast historycznych zamków i pałaców, założeń ogrodowych czy bogactwa podkarpackiej przyrody, zobaczymy tu zabudowania fabryczne, pozostałości kolonii robotniczych, majsterskich, inżynierskich oraz wille dyrektorskie. Na trasach znajdziemy punkty takie jak: tama, basen ze skocznią czy kaplica, jak również muzea, których celem jest pielęgnowanie pamięci o minionych latach. Wędrując śladami COP-u warto skupić się na detalu, przyjrzeć konstrukcjom i wykończeniu budynków, posłuchać historii z dawnych lat czy zbadać procesy produkcji. Wszystkie te elementy składają się na fascynujący obraz przemysłowego skoku końcówki lat dwudziestolecia międzywojennego – czytamy na stronie Szlaku COP.

Muzeum COP za złotówkę

Stalowowolskie obchody jubieluszu COP, to największa impreza plenerowa 2022 roku.
W piątek, 8 lipca od godziny 17 zagra Warszawska Orkiestra Sentymentalna, tuż po niej, o 18 odbędzie się potańcówka z Kapelą Lasowianka a o 20 wystąpi gwiazda wieczoru – zespół Zakopower. O godzinie 21.30 zapraszamy na muzyczno-wizualny pokaz industrialnej Stalowej Woli „Mapa dźwiękowa Stalowej Woli”. W sobotę, 9 lipca o 17.30 wystąpią soliści ze studia wokalnego Vivo i Społecznej Szkoły Muzycznej w Stalowej Woli. O godzinie 18 zapraszamy miłośników Retro Voice Band i Eweliny Flinty. Z kolei o 19na scenie pojawi się zespół Sound’n’Grace a o 20 C-BooL. Wstęp na wszystkie koncerty wolny. Nowo otwarte Muzeum COP za symboliczną złotówkę będzie można zwiedzić 8, 9 i 10 lipca.

Małgorzata Rokoszewska

• Polecane
• Region