BrzytwA� po jajkach

TARNOBRZEG. Umyj jajka, upiecz babkA�, zA�ap krA?lika, kup sikawkA�. JuA? Wielkanoc nam nadchodzi, wiA�c siA� bawiA� nie zaszkodzi. Specjalnie dla CzytelnikA?w Super NowoA�ci wyszukaliA�my zapomniane obyczaje ludowe zwiA�zane ze A�wiA�tem Wielkiej Nocy.

– Zanim w niedzielA� wielkanocnA� rozbrzmiaA�y organy na rezurekcji, trzeba byA�o siA� do A�wiA�towania dobrze przygotowaA� – nie kryje Zofia Wydro, Lasowiaczka z Baranowa Sandomierskiego. – KaA?dy miaA� coA� do zrobienia i dla zapewnienia spokoju i pomyA�lnoA�ci domu, nikt nie A�miaA� siA� wykrA�caA� od obowiA�zkA?w.

Do wielkiego Czwartku chaA�upy musiaA�y byA� posprzA�tane. TuA? przed A�wiA�tami bielono okurzone po caA�ej zimie A�ciany, kobiety zasiadaA�y do zdobienia jaj i robienia wypiekA?w. MA�A?czyA?ni musieli nanieA�A� do domu burakA?w, ziemniakA?w, ubiA� A�winiA� i oporzA�dziA� caA�e gospodarstwo.

– KaA?da babka miaA�a swA?j sposA?b zdobienia jaj. Jedne potrafiA�y malowaA�, inne kleiA�y wycinanki, najsprawniejsze, potrafiA�y wydA�ubaA� brzytwA� na jajach piA�kniusieA�kie wzory. MoA?e teraz niejednemu cierpnie na tA� myA�l skA?ra, kiedyA� jednak, baby miaA�y fach w rA�ku – A�miejA� siA� Lasowiaczki z Baranowa Sandomierskiego.

PanieA�skie kA�piele
W Wielki PiA�tek najwiA�cej dziaA�o siA� zaraz po wschodzie sA�oA�ca. Panny, ktA?re szukaA�y mA�A?A?w, szA�y nad rzekA�, by siA� w niej wykA�paA�. a�� KA�piel miaA�a zapewniA� dziewczynom piA�knA� i zdrowA� cerA� oraz powodzenie u kawalerA?w a�� opowiada Zofia Wydro. a�� TowarzyszyA�a im zawsze jedna z matek, by nie zostaA�y uznane za czarownice. Kobieta pilnowaA�a takA?e spA?dnic kA�piA�cych. Do tradycji naleA?aA�o bowiem i to, A?e chA�opaki prA?bowali kiecki pozabieraA�. JeA�li ktA?remuA� siA� udaA�o, dziewczyna w WielkA� SobotA�, musiaA�a wykupiA� jA� u niego pisankA�.

Z dala od lustra
W dniu A�mierci Chrystusa pod A?adnym pozorem nie moA?na byA�o niczego poA?yczaA�. JeA�li sA�siadce zabrakA�o cukru, czy soli, moA?na byA�o jA� jej daA�, ale nie poA?yczyA�. Kolejny zakaz dotyczyA� przeglA�dania siA� w lustrze. Aby przypadkiem nie stanA�A� ze sobA� twarzA� w twarz, zasA�aniaA�o siA� nawet lustra chustami. ZA�amanie zakazA?w wiA�zaA�o siA� ze A�ciA�gniA�ciem na dom wielu nieszczA�A�A�.

ZawartoA�A� A�wiA�conki, ktA?rA� w sobotA�, wierni zanosili do koA�cioA�a, byA�a A�ciA�le okreA�lona. Nikt nie zaryzykowaA�by pominiA�cia, ktA?regokolwiek ze skA�adnikA?w. KaA?dy coA� symbolizowaA�. a�� W koszyczku nie mogA�o zabraknA�A� kieA�basy, jajek, soli, chrzanu, ale i solidnego A?ebra a�� wspomina JA?zefa Marzec. a�� NiewaA?ne, A?e wystawaA�o spod serwetki, chroniA�o przed kuleniem.

W sobotA� rozstrzygaA�a siA� przyszA�oA�A� wielu panien. JeA�li udaA�o im siA� wykupiA� w chA�opakA?w skradzione dzieA� wczeA�niej spA?dnice, oznaczaA�o to, A?e wpadA�y im w oko. JeA�li chA�opak nie przyjA�A� jajka, panna nie miaA�a u niego A?adnych szans.

Mokre piA�knoA�ci
PowrA?t z rezurekcji koA�czyA� 40-dniowy post i pozwalaA� na wielkie A�wiA�towanie. ZaczynaA�o siA� ono od barszczu, pA?A?niej na stole pojawiaA�y siA� inne smakoA�yki. a�� Teraz, ludzie spA�dzajA� A�wiA�ta przed telewizorem, kiedyA�, nie wolno byA�o siA� poA�oA?yA� w ten dzieA� nawet na chwilA�. Zaraz po A�niadaniu, chA�opy wychodziA�y na pola i podpalaA�y trawy. Zwyczaj ten miaA� zapewniA� A?yznoA�A� ziem i udane uprawy a�� zdradza Lasowiaczka. a�� W poniedziaA�ek, wiadomo co siA� dziaA�o. ChA�opaki oblewaA�y dziewczyny.A� Im wiA�ksze miaA�a powodzenie, tym wiA�cej wody po niej spA�ynA�A�o. A�aden nie odwaA?yA� siA� jednak laA� wybranek w drodze do koA�cioA�a. Lali tylko w czasie powrotA?w.

Bramokrady i mazi okna
W nocy z niedzieli na poniedziaA�ek dowcipnisie mieli peA�ne rA�ce roboty. Nie doA�A�, A?e kradli bramy to i zamazywali okna na czarno. ChodziA�o o to, by A�wiA�tujA�cych nie obudziA� A�wit. Im pA?A?niej domownicy orientowali siA� w porze dnia, tym, A?art byA� bardziej udany.

KaA?de takie A�wiA�ta zapadaA�y w pamiA�A� na lata. ObyA�my i nasze, tegoroczne wspominali wielokrotnie. WesoA�ego Alleluja!

mrok

• Region
• Tarnobrzeg