Ekshumacji grobów wojennych można dokonywać jedynie za zgodą prezesa IPN

PODKARPACIE. Kontrowersje wokół poszukiwań szczątków ofiar komunistów w pow. mieleckim.

Mielecki radny i jednocześnie szef stowarzyszenia „Prawda i Pamięć” Romuald Rzeszutek zapowiedział na łamach naszej gazety (22 sierpnia) poszukiwanie szczątków 120 osób zamordowanych w powiecie mieleckim przez komunistów. Stwierdził, że w prace ma być zaangażowany Instytut Pamięci Narodowej. Tymczasem IPN zaprzecza temu i apeluje do Romualda Rzeszutka, by nie dokonywał żadnych prac na własną rękę, gdyż jest to niezgodne z prawem, oraz aby nie organizować na ten cel zbiórek pieniędzy.

– Ekshumacji grobów wojennych można dokonywać jedynie za zgodą prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a na prace archeologiczne potrzebna jest zgoda konserwatora zabytków – przypomina Bogusław Kleszczyński, pracownik Oddziałowego Biura Poszukiwań i Identyfikacji z rzeszowskiego IPN. – Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej jasno mówi, że do poszukiwania miejsc pochówku ofiar systemów totalitarnych i ekshumacji ich szczątków zobowiązany jest IPN i w zasadzie tylko IPN prowadzi takie prace. Nie mieliśmy sygnału ze strony stowarzyszenia „Prawda i Pamięć” o zainteresowaniu tym tematem i nie mamy żadnej umowy o współpracy – wyjaśnia B. Kleszczyński.

Najpierw było Pobitno
– Na terenie woj. podkarpackiego IPN od kilku lat prowadzi poszukiwania – przypomina B. Kleszczyński. – Najpierw były przeprowadzone badania na terenie cmentarza Pobitno w Rzeszowie. Jest to główne miejsce pochówku ofiar zbrodni komunistycznych w naszym województwie. Ustalono z całą pewnością miejsce pochówku 12 pochowanych tam żołnierzy podziemia niepodległościowego. Groby te czekają na ekshumację. Kilkanaście kolejnych miejsc na tym cmentarzu jest wytypowanych jako potencjalne miejsca pochówku bohaterów. Badania archeologiczne przeprowadzono w zeszłym roku z zamku rzeszowskim (gdzie mieściło się hitlerowskie, a później komunistyczne więzienie) oraz na cmentarzu przy ul. Podkarpackiej w Rzeszowie. Z tego ostatniego miejsca ekshumowano szczątki zamordowanych przez komunistów działaczy zrzeszenia Wolność i Niezawisłość: Władysława Koby, Leopolda Rząsy i Michała Zygo. Pogrzeb pierwszego z nich odbędzie się w Przemyślu 17 września, a dzień wcześniej trumnie ze szczątkami oddadzą hołd mieszkańcy Jarosławia, z którym kpt. Koba był silnie związany. Mamy nadzieję, że w przyszłości w Rzeszowie powstanie specjalna kwatera wojenna dla odnalezionych w wyniku naszych prac żołnierzy.

20 pól grzebalnych
Rzeszowski  IPN prowadzi też poszukiwania w innych częściach województwa. – Ogółem ustalono dotąd 20 pól grzebalnych, będących miejscem potajemnych pochówków ofiar komunizmu. Ważne miejsce na mapie zbrodni zajmuje powiat mielecki, gdzie wprowadzanie „demokracji ludowej” odbyło się wyjątkowo krwawo, jednak nasze szacunki dotyczące ofiar są niższe od podanych przez Romualda Rzeszutka. Punktem wyjścia jest oczywiście imienna lista ofiar sporządzona przez (zmarłego niestety) historyka Mirosława Maciągę jeszcze w latach 90. XX w. Obejmuje ona 53 osoby. Częściowo została już zweryfikowana – wiemy, że nie obejmowała wszystkich ofiar, a miejsce pochówku znacznej części z nich jest znane i nie zawsze był to powiat mielecki – wyjaśnia B. Kleszczyński.

Kleszczyński podkreśla, że IPN przyjmie każdą pomoc w postaci informacji, które może posiadać Stowarzyszenie „Prawda i Pamięć” o miejscach pochówków i włączy je do programu własnych poszukiwań. – Jednocześnie apelujemy do czytelników, jeśli mają jakiekolwiek informacje o pochówkach ofiar zbrodni komunistycznych i nazistowskich i innych, także o grobach wojennych, to prosimy o zgłaszanie się do IPN w Rzeszowie.

Piotr Samolewicz

• Region