Jak rozrastała się stolica regionu

Rzeszów liczy dziś blisko 200 tys. mieszkańców. W 2006 r. w granicach miasta znalazły się już:  Słocina, Załęże, Przybyszówka, Zwięczyca, Biała, Miłocin, Budziwój, Bzianka, Matysówka i Pogwizdów Nowy. Jak zmieniała się stolica regionu?  Zapraszamy w sentymentalną podróż do przeszłości.

Rzeszów to miasto z 667-letnią tradycją i 128 km kw. powierzchni. To tylko statystyki, bo prawdziwą miarą jakości są mieszkańcy, realizowane inwestycje oraz historia.
Król Kazimierz Wielki nadał miasto rycerzowi Janowi Pakosławicowi w 1354 r. To stało się impulsem do jego rozwoju. Kilka stuleci później Rzeszów zyskał całkiem silną pozycję na administracyjnej mapie Galicji. Pierwsze w nowożytnym okresie poszerzenie granic miało miejsce w 1901 r. Miasto powiększyło się wówczas o niewielkie miejscowości z gminy Staroniwa: Wygnaniec, Podzamcze, Psiarnisko i Rudki oraz z gminy Drabinianka – Maćkówkę. To był z pozoru niewielki, lecz w rzeczywistości kluczowy moment w historii Rzeszowa, bo liczba ludności przekroczyła symboliczny poziom 20 tys. mieszkańców. Do wybuchu II wojny światowej udało się ją podwoić. Kolejne tragiczne lata okupacyjne przyniosły śmierć cywilów i wojskowych.
W 1944 r. miasto zostało stolicą nowego województwa rzeszowskiego, a to oznaczało kolejne możliwości. Pierwsze dwie dekady PRL-u przyniosły Rzeszowowi status ważnego ośrodka przemysłowego, akademickiego i kulturalnego w południowo-wschodniej Polsce. Pojawiły się nowe połączenia drogowe i kolejowe. Kwitł system socjalistycznej pracy. Początek lat 70. minionego wieku zaowocował ważną i strategiczną zmianą granic.

Bloki kontra chałupy ze strzechą

Lata 70. minionego wieku, mimo że odległe, wciąż funkcjonują jako znaczące w pamięci wielu rzeszowian. To wtedy powstały bowiem imponujące bloki na Nowym Mieście i ekskluzywny, jak na tamte czasy, hotel Rzeszów (1972 r.). Dwa lata później miasto przyozdobiono charakterystycznym pomnikiem Czynu Rewolucyjnego. Socjalistyczna zabudowa i plany uprzemysłowienia centrum miasta ciekawie kontrastowały z pachnącymi wsią i spokojem przedmieściami.
Zmiana granic w epoce gierkowskiej nastąpiła w 1971 r. Przyłączono wówczas część Słociny, dzięki czemu dzisiejsza stolica Podkarpacia „urosła” do 40,3 km kw., a liczba ludności do 80 tys. mieszkańców. Dobrze radziły sobie duże zakłady pracy, jak: Zelmer, Alima czy WSK-PZL, kwitło szkolnictwo wyższe (m.in. Wyższa Szkoła Pedagogiczna) i tworzyła się nowa kultura. Olbrzymim atutem Rzeszowa było także budownictwo. To cieszyło, bo niejeden marzył o własnym M.
Dobry okres zaowocował kolejną zmianą granic. Najpierw wyodrębniono nowe osiedla, takie jak Baranówka i Nowe Miasto, a w 1977 r. włączono sołectwa: Zalesie, Wilkowyja oraz część Białej, Miłocina, Przybyszówki i Słociny. Kolejny raz wzrosła powierzchnia miasta (do 53,7 km kw.) i liczba mieszkańców (do 111 tys.). Na kolejne poszerzenie Rzeszów musiał czekać aż… 29 lat!
Lata 80. były okresem raczej napiętym i „rewolucyjnym”, a kolejna dekada i budowanie nowej Polski nie sprzyjały klimatowi zmian granic administracyjnych miast. – Na początku lat 90. samorządowcy i politycy nie mieli głowy do poszerzania gmin, mierzyliśmy się z wieloma problemami organizacyjnymi – wspomina Andrzej Dec, obecnie przewodniczący Rady Miasta Rzeszowa.

Najmniejsza i najbardziej zaludniona

Stolica regionu nie zmieniała granic przez blisko trzy dekady (1977 – 2006), lecz mimo to liczba ludności wzrosła o 48 tys. mieszkańców. – Do „wielkiego miasta” ciągnęło całe Podkarpacie
– opowiada pani Monika, mieszkanka Białej.
Kluczowy w kontekście poszerzania Rzeszowa stał się wybór na prezydenta Tadeusza Ferenca (10 listopada 2002 r.) – Prezydent Tadeusz Ferenc odmienił sytuację, a sprzyjało temu wejście Polski do Unii Europejskiej i większe możliwości finansowe – komentuje Andrzej Dec. To był oddech dla miasta. W 2005 r. miasto należało do najmniejszych i najgęściej zaludnionych stolic wojewódzkich w Polsce. Już rok później przyłączono do niego nowe tereny – Słocinę i Załęże (2006 r.). Rzeszów urósł o 14,3 km kw., a liczba ludności o 4,4 tys. Dla obu sołectw „transakcje” okazały się impulsem dla inwestycji. Na Załężu szybko wybudowano szkołę i przedszkole, a wiele lat później most im. T. Mazowieckiego (2015 r.). Na Słocinie zmodernizowano siatkę dróg: ul. Słocińską, Wieniawskiego, św. Rocha. – Przyłączenie Załęża i Słociny do Rzeszowa było dobrym rozwiązaniem. Miasto zyskało ciekawe tereny pod inwestycje i wpływy
– uważa Dec.
W 2007 r. Rzeszów „urósł” o wschodnią Przybyszówkę, a już rok później o zachodnią Przybyszówkę oraz Zwięczycę. Miasto liczyło 91,5 km kw. powierzchni i aż 170 tys. mieszkańców. Ratusz postanowił na nowych osiedlach rozwinąć edukację i wychowanie. W rejonie ul. bł. Karoliny powstał olbrzymi kompleks oświatowy, a także przedszkole oraz żłobek. W Zwięczycy natomiast wybudowano „fabrykę wody”, zaopatrującą cały Rzeszów (167,5 mln zł).
– Miasto trzeba poszerzać, nie wolno się zatrzymywać – podkreślał prezydent Ferenc.
W 2009 r. do Rzeszowa włączono sołectwo Biała, a już rok później południowy Miłocin oraz Budziwój. Rzeszów liczył wtedy 180 tys. mieszkańców. Najważniejsze inwestycje na osiedlach? Odpowiednio: remont wlotowej arterii ul. Sikorskiego, rozbudowa ul. Miłocińskiej oraz budowa kanalizacji deszczowej o długości 27 km. – Pamiętam, że pojawił się pomysł, aby włączyć do Rzeszowa tylko część Budziwoja. Mieszkańcy sołectwa się zdenerwowali i powiedzieli zgodnie, że albo cała wieś, albo nic. I tak Rzeszów poszerzył się o cały Budziwój – wyjaśnia Dec.

Co będzie dalej?

Wydawało się, że następne lata przyniosą regularne zmiany granic Rzeszowa. Na kolejne poszerzenie stolica Podkarpacia musiała jednak czekać 7 lat. Dopiero w 2017 r. przyłączono Bziankę. Miasto liczyło wtedy 187 tys. mieszkańców, w 2019 r. Matysówkę oraz północny Miłocin (194 tys.), a w 2021 r. Pogwizdów Nowy (198 tys.). Więcej miejscowości Tadeusz Ferenc już nie przyłączył. 10 lutego br., po 18 latach sprawowania funkcji prezydenta, włodarz ogłosił, że rezygnuje ze stanowiska. – To koniec pewnej epoki – mówią radni miasta, podkreślając przy tym, że „idzie nowe”.
Jakie kierunki rozwoju obierze teraz Rzeszów? Pokażą to najbliższe miesiące i przedterminowe wybory prezydenckie. – Odbyliśmy niedawno spotkanie radnych, z którego płynie przekaz, że po zamknięciu toczących się procedur zmiany granic (miasto chce włączenia Kielanówki, Malawy i Racławówki Doły), na tym poprzestaniemy – wskazuje Dec.
Z pewnością wielu rzeszowian widziałoby w stolicy regionu jeszcze gminę Krasne czy podrzeszowską Jasionkę. To jednak trudny scenariusz do zrealizowania. Może nie niemożliwy, ale będący dopiero melodią przyszłości.

Kamil Lech

• Polecane
• Rzeszów