Kontrowersje wokół herbu Rzeszowa

RZESZÓW. Krzyż na błękitnym czy czerwonym polu?

Były wiceprezydent Rzeszowa Wiesław Walat uważa, że  prawdziwym herbem Rzeszowa jest krzyż maltański  na czerwonym polu.  Ten obowiązujący dziś jest – jego zdaniem – “spłycony” .

Kształt herbu  po raz pierwszy został prawnie uregulowany  w 1990 r. uchwałą Rady Miasta. Podstawą była ekspertyza historyczna przygotowana przez Jerzego Majkę  z Muzeum Okręgowego w Rzeszowie.

Dr Majka nie zmienia zdania
– Wszystkie źródła miejskie z XIX w. pokazują, że herbem miasta był srebrny krzyż kawalerski na błękitnym polu tarczy. I nie ma powodu sądzić, by źródła te nie sięgały do wcześniejszej tradycji.  Co do krzyża,  każdy heraldyk powie, że jest to krzyż  kawalerski, a nie maltański. Kawalerski ma proste ramiona, a maltański  jaskółcze  końcówki –  dr Majka, kierownik oddziału historycznego Muzeum Okręgowego, podtrzymuje swoją ekspertyzę sprzed lat.

– Niewykluczone, że w jakimś wcześniejszym okresie historii miasta pole tarczy herbowej było czerwone, ale brakuje na to bezspornych dowodów. Jeśli ktoś przedstawi takie, to zawsze można podyskutować o kolorze tarczy – dodaje historyk.

Jerzy Majka mówi, że ostatnio dotarł do akt miejskich gruntowych z przełomu XVIII i XIX w., które są przesznurowane biało-niebieskimi sznureczkami. – Ta kolorystyka sugerująca barwy herbu miasta jest nieprzypadkowa, bo z tego samego okresu są znane austriackie akta sądowe, z żółto-czarnymi sznureczkami, oddającymi barwy cesarstwa.

Nawet w PRL
Wiesław Walat, wiceprezydent miasta w latach 1999-2002, jest pewien, że to on ma rację w dyskusji o kształt herbu miasta. Mówi, że dwie pierwsze miejskie pieczęcie z XV i XVI wieku pokazują krzyż joannicki, w kontynuacji krzyż maltański, jako że od roku 1530 zakon ten od miejsca nowej siedziby na Malcie zwany jest również Zakonem Maltańskim.

Co do barwy pola tarczy herbowej dowodzi, że nawet w okresie zaborów była czerwona, co trudno współczesnym autorom, piszącym o herbie, zrozumieć.
Walat podkreśla, że czerwień tarczy zachowała się w wielu przedstawieniach herbu Rzeszowa z okresu galicyjskiego, np. na fryzie w ratuszu w Nowym Sączu, w krakowskich Sukiennicach, w westybule Banku PKO BP w Rzeszowie przy ul. 3 Maja, także na frontonie rzeszowskiego Ratusza (pionowe kreskowanie). Taki herb był przedstawiany  nawet w okresie PRL w legendarnym elementarzu Falskiego czy też na gobelinach wiszących w gabinecie ówczesnej Rady Ministrów.

Osiem cnót rycerskich
– Spłycono nam herb – mówi W. Walat. – Tradycja prawdziwego herbu jest głęboko chrześcijańska. Herb maltański symbolizuje osiem cnót rycerskich oraz osiem błogosławieństw Chrystusa z “Kazania na Górze”. Przeprowadźmy wreszcie rzeczywistą kwerendę źródeł, by dotrzeć do historycznego znaczenia herbu Rzeszowa. Uczciwie, bez uprzedzeń i skrywanych intencji.

***
Ktoś może powiedzieć, że podnoszenie sprawy herbu miasta to strata czasu, która może się skończyć  stratą pieniędzy na operację zmiany miejskiej ikonografii. Ktokolwiek  by miał rację w tym sporze, to jedno jest  pewne, że tego typu dyskusje zawsze powodują zainteresowanie historią miasta. A o to głównie w tym wszystkim chodzi.

Piotr Samolewicz

• Polecane
• Rzeszów