Ludzkie szczątki na Połoninie Wetlińskiej

Po publikacji na łamach dziennika Super Nowości tekstu pt.: „Zagadka tajemniczych zwłok rozwiązania”, w którym informowaliśmy, że szczątki mężczyzny znalezione w Bieszczadzkim Parku Narodowym w połowie 2020 roku należą do byłego opozycjonisty i solidarnościowca, Jacka Cieślickiego, z naszą redakcją skontaktował się jego kolega, dziennikarz miesięcznika „Wnet”, Jacek Zommer. Publikujemy fragment tekstu będący wspomnieniem zmarłego, który w oryginale ukazał się we „Wnet” we wrześniu tego roku.

W ostatnich dniach sierpnia 2020 roku w Bieszczadach, na szczycie Połoniny Wetlińskiej niedaleko szlaku, pracownicy remontujący tamtejsze schronisko „Chatka Puchatka” znaleźli w lesie ludzkie szczątki, a w ich pobliżu okulary, fragmenty kurtki, but, zegarek i australijskie prawo jazdy na nazwisko Jacka Cieślickiego, byłego opozycjonisty internowanego w stanie wojennym w Bieszczadach. Data na zegarku wskazywała, że zatrzymał się on w listopadzie 2019 roku.
Sprawę przyczyn śmierci znalezionego człowieka prowadziła Prokuratura Rejonowa w Lesku. Policjanci badający teren napotkali też pozostałości obozowiska i miejsce po wypalonym ognisku. Ślady i znalezione przedmioty zostały zabezpieczone przez policję. Wyniki badań genetycznych DNA szczątków odnalezionych w lesie zostały przesłane do stolicy Australii Canberry celem ich porównania z DNA zamieszkałego tam syna Jacka Cieślickiego. Po pół roku oczekiwania było już pewne, że ciało odnalezione w Bieszczadach to zwłoki byłego redaktora naczelnego pisma „Wolny Związkowiec”.
Jacek Cieślicki urodził się 4 listopada 1941 r. w Krakowie. Był absolwentem Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Wydziału Technologii i Inżynierii Chemicznej. Od 1974 do 1981 roku pracował Hucie „Katowice” znajdującej się na terenie miasta Dąbrowa Górnicza. W sierpniu 1980 r. był kierownikiem – chemikiem w Dziale Ochrony Środowiska HK.
– Na początku września przebywałem w Gdańsku, gdzie dyskutowano o zasadach tworzenia nowych organizacji związkowych w zakładach pracy – wspomina Zbigniew Kupisiewicz, pierwszy naczelny „Wolnego Związkowca”. Nasza obecność była tam przyjmowana owacyjnie, bo już było wiadomo, że Śląsk nie zawiódł, a postawa górników i hutników przyspieszyła podpisanie porozumień gdańskich. Przed stocznią podeszły do nas dwie kobiety i powiedziały, że w Hucie Katowice pracuje ich brat i syn – Jacek Cieślicki. Dodały, że na nim można polegać i że nigdy nie zawiedzie. Na pożegnanie wręczyły nam kartkę z jego adresem. Po powrocie nawiązaliśmy kontakt z Jackiem, a dziś, po latach, mogę stwierdzić, że nigdy nie zawiódł.
Jacek zadebiutował w 6. numerze „Wolnego Związkowca”, po dwóch tygodniach od pierwszego wydania. Jego fenomen polegał na tym, że używał prostych słów, które robotnicy wreszcie rozumieli. Potrafił być krytyczny i często zachęcał, aby nie wytykać tylko innym ich wad, ale popatrzeć też w lustro. Jacek był bardzo pracowity i odważny. Serwisy informacyjne powstawały w dzień i w nocy, a on, przygotowany na wszystko, zawsze miał ze sobą szczoteczkę i pastę do zębów, witaminę C i zaszyte w nogawkach spodni pilniki i piłki do przecinania krat. Mówił – nigdy nic nie wiadomo. Choć był w samym centrum tamtej polityki, nie dał się wciągnąć w dość powszechne wtedy wiecowanie. Ciężko pracował i nie zmarnował ani jednego dnia.
Kiedy na początku sierpnia 1981 r. Jacek Cieślicki zdecydował się na przedruk w „Wolnym Związkowcu” materiałów z rysunkiem niedźwiedzia przypominającego ówczesnego I sekretarza KC PZPR, Leonida Breżniewa, trzymającego w łapach wycieńczonego człowieka – symbol Polski, nikt w redakcji nie przewidywał, że informacja ta postawi na nogi zarówno aparat partyjny w Moskwie, jak i w Warszawie.
– Była to spora awantura – mówi Zbigniew Kupisiewicz. Jacek otrzymał z Puław list, a w nim kilka ostatnich wydań biuletynu „Solidarności Puławskiej”. Koledzy z Puław opisali szczegółowo akcję, jaką przeciwko pismu prowadziła puławska milicja i prokuratura. Podobne informacje dotarły już do nas z innych rejonów kraju. Cała sprawa robiła wrażenie odgórnie nakręconej akcji, której efektem miało być rozprawienie się z prasą związkową.
W tym czasie mieliśmy problem z zamknięciem przygotowywanego nr. 30. „Wolnego Związkowca”. W trakcie druku okazało się, że pojawiła się wolna strona. Jacek postanowił wstawić tam rysunki. Przygotowane mieliśmy dwa: robotnika z krzyżem i wydrukowaną wcześniej w „Solidarności Ziemi Puławskiej” karykaturę z niedźwiedziami.
Fakt ten władze wykorzystały jako pretekst do rozpętania histerycznej kampanii propagandowej przeciwko Solidarności w Hucie Katowice, a Cieślickiemu – redaktorowi naczelnemu – do wcześniejszego zarzutu dodano jeszcze artykuł 283 par. 3 kk (obraza I sekretarza KC ZSRR Leonida Breżniewa).
Sprawa szkalowania przywódcy ZSRR bardzo rozsierdziła ówczesnego premiera Mieczysława Rakowskiego. Na jednym z posiedzeń w Komitecie Centralnym z furią wymachiwał biuletynem i krzyczał, że dostał to z ambasady radzieckiej. Rysunki z niedźwiedziami były jak policzek wymierzony przez Solidarność „wielkiemu bratu”.
Sprawa represji wolnej prasy związkowej w Polsce odbiła się szerokim echem daleko poza granicami kraju. Rozgłos nadały jej radiostacje Wolnej Europy, Głosu Ameryki, BBC i France Internationale. Pismo zyskało na popularności, a „Wolny Związkowiec” z podobizną „misia” jeszcze długo ukazywał się powielany przez wiele struktur związkowych w całym kraju.
13 grudnia 1981 r. po wprowadzeniu stanu wojennego Jacek Cieślicki został internowany wraz z najgroźniejszymi dla władzy działaczami opozycji niepodległościowej. Najpierw był internowany w Strzelcach Opolskich, następnie w: Zabrzu-Zaborzu, Nowym Łupkowie, Uhercach, Załężu k. Rzeszowa i ponownie w Nowym Łupkowie.
– Jacek Cieślicki był znany w regionie jako redaktor naczelny „Wolnego Związkowca”, a także autor satyrycznych tekstów – mówi jego przyjaciel Krzysztof Gosiewski. Poznałem go podczas internowania w Zabrzu-Zaborzu, gdzie przebywaliśmy w tym samym pawilonie.
Tam Jacek zasłynął wśród internowanych tym, że opracował technologię produkcji owocowego wina z marmolady, którą dość często dawano nam na kolację. Słowem: „niezły jajcarz”. Jako człowiek z otwartą głową, w dodatku specjalista od chemicznych technologii i inżynierii, zaczął interesować się niebudzącymi dotychczas szczególnej uwagi blokami marmolady, które w godzinach wieczornych klawisze wykładali na stojący w korytarzu stolik. Dość szybko załatwił dostawę drożdży winnych, które, o ile wiem, w małej paczuszce dostarczono mu podczas widzenia. Technologia Cieślickiego była stosunkowo prosta. Jacek zebrał starannie wyliczoną liczbę słojów, w których troskliwe rodziny dostarczały na widzeniach jakieś domowe delicje. Słoiki wypełniał mieszaniną marmolady z wodą, oczywiście z odpowiednim dodatkiem drożdży. Słoik zakręcał przykrywką. (…) Ustalono konieczne dyżury, by co kilka godzin – nawet w nocy – odkręcać na moment pokrywki słoików. W smutnym pawilonie wieczorami zrobiło się wesoło, a przynoszone przez klawiszy bloki dość marnej marmolady znikały natychmiast, przekazywane do alkoholowej produkcji. Znałem Jacka jako bardzo fajnego, może trochę złośliwego, ale świetnego kompana o dużym poczuciu humoru. Tak będę go zawsze wspominał.
– Z Jackiem byłem w celi od Łupkowa – mówi mieszkający w Kanadzie od 1983 r. Roman Walczak, przywódca od 1980 r. Solidarności Podbeskidzkiej. – Był to bardzo życzliwy, uśmiechnięty chłopak, nie wchodzący w ukryte „zachowawcze” zagrywki, których w więzieniu nie brakowało. W celi był rozmowny, nigdy nie ukrywał swoich poglądów. Jacek wzmacniał nas swoją postawą i wszechstronną wiedzą. Bywają ludzie mocni i łamiący się w takich przypadkach. Jacek dawał nam iskrę nadziei. To się wyczuwało, nie pchał się do „przodka”, w przeciwieństwie do innych.
– Kontaktował się z niewieloma kolegami z „Wolnego Związkowca” – mówi Zbigniew Kupisiewicz. Pierwszy raz do Polski przyjechał pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Spotykał się m.in. z Czesławem Świerczyńskim, z którym robił m.in. gazetę. Gdy rozmawiałem z Cześkiem, mówił, że jak się widział z Jackiem, to miał ostry, ale smutny dowcip. Ale to było kilkanaście lat temu.
Przeciwko Jackowi Cieślickiemu nie wszczęto procesu. Postanowiono go zastraszyć i przekonać do wyjazdu, grożąc konsekwencjami w razie powrotu. Z internowania Jacek Cieślicki wyszedł 15 października 1982 roku. Rok później wyjechał do Australii.
Od autora: Pod koniec lat 90. przez długi czas próbowałem nawiązać kontakt z Jackiem w Australii. Kiedy byłem już tuż-tuż, okazywało się, że zmieniał miejsca zamieszkania. Korespondencja miała trochę dziwny przebieg. Jacek zażyczył sobie, by pisać do niego faksem. Kartkowa rozmowa nie kleiła się – dało się wyczuć zgorzkniałość i rozżalenie po drugiej stronie. W hucie nadal był bohaterem i wielu oczekiwało, że wróci do zakładu. W porozumieniu z władzami Solidarności Huty Katowice zaproponowałem Jackowi powrót na stałe do kraju i pracę w dawnym wydziale ochrony środowiska, ale odmówił.
– Czy wiesz, że zamierzam napisać książkę?
– zapytał. – Wiesz, jaki będzie miała tytuł? Jak wypier… mnie Bolek.
Była to ostatnia nasza pisemna rozmowa.
Tekst Jacek Zommer (skrót pochodzi od redakcji Super Nowości)

• Polecane
• Publicystyka