Nie przesadzaj z opalaniem

Czerniak najczęściej atakuje osoby o bladej cerze, blond lub rudych włosach, niebieskich tęczówkach, łatwo ulegające oparzeniom słonecznym.

– Czerniak to nowotwór złośliwy charakteryzujący się dużą skłonnością do wczesnego rozsiewu, wywodzący się z melanocytów, komórek znajdujących się w warstwie podstawnej skóry. Produkują one melaninę, która chroni głębsze warstwy skóry przed szkodliwym wpływem promieniowania UV – mówi dr n. med. Janusz Rolski, radioterapeuta, specjalista onkologii klinicznej z Podkarpackiego Centrum Onkologii w Rzeszowie. – Rocznie w Polsce zachorowuje na czerniaka ok. 1100 mężczyzn i 1300 kobiet.

Ponad 90 proc. wszystkich czerniaków znajduje się na skórze. Najczęściej powstają w obrębie znamion barwnikowych, nazywanych potocznie pieprzykami. Mogą również powstać (chociaż rzadko) na skórze niezmienionej. Nowotwór ten może jednak umiejscawiać się wszędzie tam, gdzie pojawiają się komórki barwnikowe, na przykład wewnątrz gałki ocznej, na błonie śluzowej narządów płciowych, jamy ustnej, krtani, przełyku, jelita czy żołądka.

Najczęściej występuje w Australii. Zachorowalność wynosi 39 na 100 000 osób rocznie. W kraju tym zajmuje czwarte miejsce wśród nowotworów złośliwych. Najrzadziej występuje w Japonii (zachorowalność 0,2 na 100 000 osób rocznie). W Polsce jest stosunkowo rzadki – zachorowuje 6 na 100 000 osób w skali roku. Jest na 16 miejscu na liście najczęściej występujących w naszym kraju nowotworów złośliwych. W ostatnich latach zachorowalność jednak szybko wzrasta.

Winne słońce i geny
Czynnikami ryzyka są: ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zarówno naturalne (słoneczne) jak i sztuczne (solaria). Uważa się, że bardziej niebezpieczne jest wielokrotne i krótkotrwałe, ale intensywne narażenie na promieniowanie UV, powodujące oparzenie skóry, szczególnie w okresie dzieciństwa i młodości; niska zawartość barwnika w skórze (osoby o bladej cerze, włosach blond lub rudych, niebieskich tęczówkach, łatwo ulegające oparzeniom słonecznym), niektóre choroby skóry, np. xeroderma pigmentosum-schorzenie uwarunkowane genetycznie polegające na defekcie naprawy DNA uszkodzonego przez promieniowanie UV, brak pigmentu w skórze (albinosi); predyspozycje genetyczne (rodzinny zespół zmian atypowych) oraz mutacja genu p16, odpowiadająca za powstanie czerniaka i raka trzustki. Istotnym czynnikiem ryzyka jest też obecność znamion barwnikowych narażonych na przewlekłe drażnienie.

Do lekarza, gdy znamię się zmienia
Do lekarza należy się zgłosić gdy znamiona barwnikowe, z których powstaje czerniak zaczynają się zmieniać: powiększają się ( zwłaszcza podejrzane są zmiany o średnicy powyżej 5 milimetrów); zmieniają kolor – niepokojące jest występowanie w znamionach jednocześnie wielu  kolorów, takich jak ciemny brąz, biały, różowy, czerwony, szary, niebieski a szczególnie czarny. Inne cechy niepokoju to nieregularne krawędzie i nieregularna powierzchnia (znamię jest łuskowate, nabrzmiałe, sączące się lub krwawiące, posiada otwartą ranę, która nie chce się goić, lub wewnątrz znamienia tworzy się guzek); zmiany czucia skórnego w miejscu wystąpienia zmiany barwnikowej (skóra swędzi, jest bolesna lub napięta) czy też zmiana koloru skóry wokół znamienia (skóra staje się czerwona lub traci swój naturalny kolor).

Anna Moraniec

• Zdrowie i Uroda