Pod znakiem ryngrafu

PODKARPACIE. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

Głównym punktem rzeszowskich obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych będzie uroczystość wręczenia pani Marii Mireckiej-Loryś, stuletniej działaczce narodowej, repliki ryngrafu, jaki nosili żołnierze Narodowej Organizacji Wojskowej. Ryngraf wręczy p.o. dyr. rzeszowskiego IPN dr Dariusz Iwaneczko we wtorek, 1 marca, o godz. 13.30 w Referacie Edukacji Historycznej IPN przy ul. Szopena w Rzeszowie.

To tylko jeden z punktów oficjalnego programu Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych, nad przebiegiem którego czuwa Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie. W niedzielę, 28 lutego, na Rynku w Rzeszowie od godz. 10.45 odbędzie się akcja „Namioty Wyklętych” z prelekcjami, wykładami, zabawami, konkursami i innymi formami edukacyjnymi oraz koncertem pieśni patriotycznych.

W poniedziałek, 29 lutego, warto się wybrać na Uniwersytet Rzeszowski na pokaz (godz. 11) najnowszego filmu o największej antykomunistycznej organizacji Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość – „Wolność i Niezawisłość. Ostatnia nadzieja” w reż. Sławomira Górskiego. We wtorek, 1 marca, o godz. 10.30 masz św. w rzeszowskiej Farze, następnie przemarsz przed pomnik płk. Łukasza Cieplińskiego i jego podkomendnych w IV Komendzie WiN, straconych 1 marca 1951 roku przez komunistów w Warszawie w mokotowskim wiezieniu. O godz. 13.30 wspomniana już uroczystość w IPN przy ul. Szopena wręczenia Marii Mireckiej-Loryś, komendantce Głównego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Kobiet i Wojskowej Służby Kobiet w rzeszowskim Podokręgu AK, repliki ryngrafu i spotkanie z nią.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych nie kończy się na tych kilku punktach. W sumie program przygotowany przez rzeszowski IPN obejmuje 35 prelekcji, 12 pokazów filmowych i 11 ekspozycji w 23 miastach Podkarpacia i trwa do 5 IV.

Symbolem tegorocznej edycji Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych jest ryngraf noszony przez Franciszka Majewskiego ps. „Słony” na piersi pod mundurem. Instytut Pamięci Narodowej przygotował 55 tys. wpinek z tym ryngrafem. Na ryngrafie widnieje Matka Boża  i orzeł w koronie. Na jego rewersie był napis: „Królowo Korony Polskiej miej w Opiece wiernego Ci sługę. 1 III 1948”. „Słony” był żołnierzem AK i NSZ. 26 września 1948 roku, otoczony przez grupę operacyjną UB, MO i KBW, po sześciu godzinach samotnej walki – ostatnią kulę przeznaczył dla siebie. Zginął  z ryngrafem na piersi.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych oficjalnie obchodzony jest od 2011 r. na mocy ustawy. Jego celem jest przywracanie pamięci żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy po wejściu Armii Czerwonej do okupowanej przez Niemców Polski nie złożyli broni, nie godząc się na nowy, komunistyczny dyktat. W okresie PRL propaganda komunistyczna skutecznie wymazała Żołnierzy Wyklętych ze świadomości Polaków.

Określenie „Żołnierze Wyklęci” po raz pierwszy zostało użyte przy okazji wystawy „Żołnierze Wyklęci – antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 r.” zorganizowanej na Uniwersytecie Warszawskim przez Ligę Republikańską w 1993 r. Termin ten upowszechnił Jerzy Ślaski swoją książką wydaną po raz pierwszy w 1996 r. Nazwa ta zamiennie stosowana jest z „Żołnierzami Niezłomnymi”.

Piotr Samolewicz

• Region