Rak gA�A?wnym zabA?jcA�!

Czeka nas epidemia chorA?b nowotworowych. W 2025 roku nowotwory stanA� siA� gA�A?wnA� przyczynA� zgonA?w w Polsce, a zachorowalnoA�A� wzroA�nie o jednA� czwartA�.

Na Podkarpaciu rocznie na nowotwory zA�oA�liwe zapada ok. 9 tys. osA?b, z czego poA�owa umiera. MA�A?czyA?ni najczA�A�ciej chorujA� na raka prostaty, pA�uca, jelita grubego, pA�cherza moczowego. U kobiet najczA�stsze sA� nowotwory piersi, jelita grubego, trzonu macicy, pA�uc i jajnika. WedA�ug szacunkA?w, w ciA�gu najbliA?szego dziesiA�ciolecia choroby nowotworowe stanA� siA� najczA�stszA� przyczynA� zgonA?w PolakA?w (obecnie sA� to choroby ukA�adu krA�A?enia). Na raka zapadnie nie 9 tys. osA?b, a blisko 12 tys., z czego blisko 8 tys. umrze.

WyleczalnoA�A� nowotworA?w w Polsce wynosi bowiem tylko ok. 30 procent. Wynika to w duA?ej mierze z faktu, A?e chorzy zgA�aszajA� siA� do lekarza zbyt pA?A?no. – Co moA?emy zaoferowaA� osobie, ktA?ra a�zwyhodowaA�aa�? sobie raka, ktA?rego stadium zagraA?a A?yciu? JakA�A� chemiA� lub naA�wietlanie paliatywne, nic wiA�cej. Natomiast nowotwA?r wykryty we wczesnym stadium w wiA�kszoA�ci jest uleczalny. MoA?e oprA?cz raka trzustki i wA�troby, ktA?ry ma bardzo zA�e rokowania – mA?wi lek. med. Damian Sikorski, specjalista radioterapii onkologicznej z Podkarpackiego Centrum Onkologii w Rzeszowie.

SkA�d ta epidemia nowotworA?w
– Przede wszystkim A?yjemy dA�uA?ej, kiedyA� mA�A?czyzna szedA� na emeryturA� i umieraA�, teraz A?yje i doA?ywa rozpoznania raka, bo choroby nowotworowe najczA�A�ciej atakujA� nas w wieku 65 i wiA�cej lat – mA?wi onkolog. – KolejnA� przyczynA� jest oczywiA�cie coraz wiA�ksze skaA?enie A�rodowiska, karcogenny wpA�yw telefonA?w komA?rkowych, zA�a dieta itp.

WedA�ug niego, potrzebne sA� szkolenia lekarzy rodzinnych, bo to do nich trafiajA� w pierwszym rzA�dzie pacjenci. – To czujnoA�A� onkologiczna lekarza podstawowej opieki medycznej powinna zaowocowaA� skierowaniem do specjalisty. JeA?eli chrypka nie przechodzi po jednym czy drugim antybiotyku, to pacjent powinien trafiA� do laryngologa, a nie zostaA� przeleczony trzecim czy czwartym lekiem i pA?A� roku pA?A?niej trafiA� do onkologa z zaawansowanym rakiem krtani. JeA?eli pojawia siA� krew w kale, to trzeba zbadaA� pacjenta per rektum i gdy A?ylaki odbytu nie sA� wyczuwalne, a krew nadal siA� pojawia, skierowaA� do chirurga, a nie lekcewaA?yA� problem – mA?wi lekarz.

Co samemu moA?emy zrobiA�, by ograniczyA� zachorowania na nowotwory? ObserwowaA� swA?j organizm i pilnowaA� badaA� profilaktycznych. Jakich? Kobiety powinny systematycznie robiA� mammografiA� i cytologiA�, a w razie potrzeby USG piersi czy brzucha. MA�A?czyA?ni od 50. roku A?ycia powinni regularnie, co 1 – 2 lata, wykonywaA� badanie krwi w kierunku raka prostaty (marker PSA). Raz na 10 lat wykonaA� kolonoskopiA� (jeA�li w rodzinie wystA�piA� przypadek raka jelita grubego czA�A�ciej). Co dwa, trzy lata osoby palA�ce powinny zrobiA� zdjA�cie pA�uc. I to wszystko? – Niestety, nie ma badania uniwersalnego, ktA?re wykryje kaA?dy nowotwA?r – mA?wi onkolog.

WedA�ug NIK, w Polsce liczba zachorowaA� na nowotwory zA�oA�liwe jest niA?sza niA? w wiA�kszoA�ci krajA?w europejskich, jednak umieralnoA�A� jest duA?o wyA?sza. Polska, razem z WA�grami i ChorwacjA�, jest w pierwszej trA?jce krajA?w, gdzie A�miertelnoA�A� jest najwyA?sza. Dlaczego? Z raportu wynika, A?e zawodzA� istniejA�ce programy profilaktyczne (nie udaA�o siA� ani zwiA�kszyA� liczby korzystajA�cych z badaA� profilaktycznych, w tym przesiewowych, ani przyspieszyA� wykrywalnoA�ci nowotworA?w, nie podniosA�y wykrywalnoA�ci), nie dziaA�a takA?e leczenie onkologiczne. PlacA?wki sA� rozproszone, brakuje oA�rodkA?w specjalistycznych i lekarzy specjalistA?w. Pacjenci nie mogA� teA? liczyA� na porA?wnywalne do innych krajA?w Unii moA?liwoA�ci terapeutyczne. Problem jest teA? z dostA�pem do nowoczesnych urzA�dzeA�, technologii i lekA?w.

W opinii Izby jednej trzeciej zachorowaA� moA?na by zapobiec dziA�ki zmianie niezdrowych nawykA?w i zachowaA� (zA�a dieta, brak ruchu), prowadzA�cych do otyA�oA�ci, ktA?ra moA?e staA� siA� jeszcze groA?niejszym czynnikiem ryzyka zachorowania na nowotwory niA? nikotyna.

Anna Moraniec

• Region