Unikatowe szachy na wyciągnięcie ręki

SANDOMIERZ. Zobacz skarb z XII wieku.

Bierki Sandomierskich Szachów są niewielkie. Wysokość największej nie przekracza 25 mm. Do kompletu pochodzącego z XII wieku brakuje tylko trzech pionków. Odkopany w Sandomierzu przez archeologów zestaw jest jednym z najstarszych w Europie. Datuje się go na XII wiek.

Bardzo rzadko można je zobaczyć, a teraz właśnie zostały udostępnione. Taki eksponat to nie tylko gratka dla miłośników królewskiej gry, ale i dla fanów historycznych unikatów.

Czym są Sandomierskie Szachy?

29 figurek szachowych znaleźli w 1962 r. podczas wykopalisk archeologicznych na Wzgórzu Staromiejskim Eligia i Jerzy Gąssowscy, archeologowie z Polskiej Akademii Nauk. Bierki wykonane z poroża jelenia datowane są na XII wiek i stanowią jeden z najstarszych zestawów w Europie. – Znalezisko do tej pory uznawane jest za unikatowe, przede wszystkim dlatego, że obejmuje prawie cały komplet bierek dla dwóch graczy (brakuje tylko trzech pionków). Co istotne, inne znane bierki szachowe lub pełne zestawy sprzed wielu wieków, w odróżnieniu od sandomierskich najczęściej pozbawione są kontekstu odkrycia, przez co nie dają pełnych możliwości poznawczych jako źródło badań naukowych – informuje Monika Bajka na stronie Muzeum Okręgowego w Sandomierzu, które jest szczęśliwym posiadaczem sandomierskich szachów. – Bierki odkryte w Sandomierzu wykonane zostały w stylistyce arabskiej. W związku z zakazami Koranu, zabraniającymi realistycznego przedstawiania istot żywych, muzułmanie przekształcili pierwotne hinduskie wzory figur w formy abstrakcyjne, a warstwę znaczeniową ukryli pod postacią geometrycznych symboli. Sandomierskie bierki są niewielkie, wysokość największej nie przekracza 25 mm, stanowiły więc zestaw podróżny. Szachownica była zapewne wykonana ze skóry. Głębokość rytu linii ornamentu i wyrazistość „oczek” części bierek kontrastuje z płytszą ornamentacją pozostałych – w ten sposób odróżniano figury „czarne” od „białych” – wyjaśnia Monika Bajka.

Skradzione rycerzowi lub kupcowi?

Skąd pochodzą odkryte ponad 50 lat temu szachy, w jaki sposób dostały się w ręce mieszkańców sandomierskiej osady, czy ich posiadacze znali reguły tej gry? – Wiele kwestii pozostaje niewyjaśnionych. Być może ukryte w półziemiance bierki szachowe zostały po prostu skradzione rycerzowi albo kupcowi, który przywiózł je tu z odległych krain, a dla mieszkańców sandomierskiej osady były przedmiotem cennym lub magicznym, nawet jeśli sama gra była im obca.

mrok

• Region