Ważny wyrok Trybunału Konstytucyjnego w kwestii fotoradarów

KRAJ, PODKARPACIE. Właściciel auta musi wskazać kierowcę, który przekroczył prędkość?

– Przepis zobowiązujący właściciela samochodu do wskazania kierowcy, który przekroczył prędkość i został złapany na zdjęciu z fotoradaru jest zgodny z konstytucją – tak orzekł w środę, 12 marca br., Trybunał Konstytucyjny. Jednocześnie sędziowie stwierdzili, iż „jeżeli organ ma wątpliwości co do tego, czy sprawcą wykroczenia jest właściciel lub posiadacz pojazdu, to nie może go ukarać mandatem karnym”. Co to w praktyce oznacza dla kierowców?

TK zajął się tą kwestią na prośbę Sądu Rejonowego w Lublinie, do którego tamtejsza Straż Miejska wysłała wniosek o ukaranie właściciela auta za niewskazanie sprawcy przekroczenia prędkości o 24 km/h. Sędzia Sądu Rejonowego Piotr Chwedeńczuk miał wątpliwości, czy jest to zgodne z prawem, twierdząc, że „przepis nakazujący wskazanie kierowcy zwalnia odpowiedzialne służby od podjęcia czynności”.

TK uznał, iż przepis ten jest konstytucyjny, a właściciel wezwany do wskazania kierującego pojazdem ma pięć możliwości. Pierwszą – wskazać siebie, jeżeli faktycznie prowadził pojazd; drugą – przedstawić dowód, że nie jest ani właścicielem, ani posiadaczem pojazdu; trzecią – wskazać kto kierował lub używał pojazd; czwartą – nie wskazać komu powierzył pojazd do kierowania lub używania; piątą – przedstawić dowód, że pojazd był użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec.

– Tylko w czwartym wypadku, gdy właściciel lub posiadacz pojazdu nie wskaże komu powierzył pojazd do kierowania lub używania, naraża się na odpowiedzialność za wykroczenie – czytamy w orzeczeniu TK. Odpowiedzialność ta ogranicza się jednak tylko do kary grzywny w wysokości od 200 do 5 tys. zł.

Bezprawne wezwania
Niemniej ważna dla kierowców jest część orzeczenia, w której sędziowie TK przyznali, że bezprawne są wezwania, w których jest zarówno nakłanianie właściciela pojazdu do przyjęcia mandatu za przekroczenie prędkości, jak i żądanie wskazanie innego kierującego pojazdem. – Nie ma podstaw prawnych adresowanie do właściciela lub posiadacza pojazdu przez uprawniony organ alternatywnego żądania wskazania, komu został powierzony pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie albo przyjęcia mandatu karnego za popełnione wykroczenie drogowe – uznali sędziowie i dotyczy to zarówno Straży Miejskich, Straży Gminnych, jak i policji i Generalnego Inspektoratu Transportu Drogowego.

Oznacza to więc de facto umorzenie wszystkich spraw z fotoradarów, dotyczących właścicieli samochodów, którzy otrzymali takie właśnie “alternatywne żądanie” zbudowane na zasadzie “albo wskażesz, albo sam zapłacisz”. Wystarczy się powołać na ostatnie orzeczenie TK. Dotyczy to nie tylko spraw teraźniejszych i przyszłych, ale również już zakończonych!

Arkadiusz Rogowski

KOMENTARZ
Dariusz Kazimierczak, radca prawny

W świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego niezmienione pozostają, istotne z punktu widzenia kierowców, ukształtowane zasady dotyczące kwestii ich odpowiedzialności, jak i postępowania w sprawach o wykroczenia. Nadal pozbawiona podstaw prawnych, a zatem niedopuszczalna jest praktyka tzw. żądań alternatywnych, w których organ zwraca się do właściciela lub posiadacza pojazdu, aby ten wskazał, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie albo przyjął mandat karny za popełnione wykroczenie drogowe. Skierowanie żądania przyjęcia mandatu oznacza bowiem, że osoba sprawcy wykroczenia nie budzi wątpliwości, co wyklucza jednoczesne podejmowanie czynności zmierzających w kierunku ujawnienia innego sprawcy. Jeżeli natomiast organ ma wątpliwości co do tego, czy sprawcą wykroczenia jest właściciel lub posiadacz pojazdu, to w świetle przepisów nie może go ukarać mandatem karnym.

Ponadto warto pamiętać, że właściciel lub posiadacz pojazdu uprawniony jest do odmowy wskazania siebie jako sprawcy wykroczenia, bowiem mieści się to w jego prawie do obrony. A zatem, gdy właściciel lub posiadacz pojazdu sam kierował tym pojazdem i dopuścił się wykroczenia, które zostało zarejestrowane za pomocą fotoradaru, to – w razie skierowania do niego żądania przez organ – może uchylić się od tego obowiązku.  Warto, aby kierowcy mieli tego świadomość.

• Region